Nguyễn Ngọc Quang

 Thời bao cấp , chúng ta nghèo, đói, khổ hơn bây giờ rất nhiều, những vẫn không thấy khổ. Ngày nay nhiều người lại thấy khổ vì thiếu những thứ mà mình không có.  Đức Phật từ khi còn là thái tử có vật chất đầy đủ ngài đã phát hiện ra cái khổ căn bản trong đời người là sinh, lão, bệnh, chết. Quan sát thấy rất ghê rợn, bàng hoàng. Nên ngài quyết tâm ra đi tìm đường cứu khổ cho nhân loại. Cảnh khổ và cảm giác khổ luôn song hành , nhưng không phải là một. Khi ta tách rời được cảnh khổ với cảm giác khổ, bằng trí tuệ nhận biết, phân tích , điều chỉnh nhận thức, cảnh khổ thì vẫn còn, nhưng cảm giác khổ đã giảm đi nhiều rồi đi đến bị tiêu diệt.  Khi đó, ta sẽ thấy nhiều việc rất dễ lý giải, hoặc chấp nhận, hoặc biết cách vượt qua những nút thắt, điểm nghẽn một cách an toàn. Khi đó ta mới thấy vẻ đẹp trong sự xấu xí, và sự xấu xí ẩn sau cái đẹp, và vô vàn sự thật khác nữa.

 Định nghĩa , đặt tên cho các hiện tượng , sự vật đã trở thành thói quen trong tiềm thức nhiều người. Nó xuất phát từ bản năng giải thích thế giới hòng tăng tính cạnh tranh trong môi trường xã hội. Tuy vậy, nó là một rào cản cho  việc tiến bộ. Nếu đã trót định nghĩa, đặt tên, đến khi thấy ai đó nói khác đi, là không tránh khỏi bực dọc , hạn chế cái tầm hiểu biết của mình đi . Đối với mỗi lĩnh vực gì, khi đã qua trình độ sơ cấp, bạn đều có thể tự khám phá nếu biết dùng khả năng ngây thơ , không áp đặt , không định nghĩa, không đặt tên. Bằng không, bạn vẫn dừng lại ở bên ngoài , làm nhà nghiên cứu lý luận chứ không thực hành thành thạo. Mình cảm nhận bằng lục căn của mình và như thế là đủ đầy.

 Đức Phật từng nói ái dục như ngọn lửa, lúc âm ỉ lúc bùng phát. Làm thế nào khống chế được nó không để nó thiêu cháy ta thì chúng ta không thể không biết. Ái dục là một cơn nghiện. Càng chạy theo nó thì nó khiến ta càng khó thỏa mãn hơn. Do đó chỉ có một cách là đoạn tuyệt. Giảm dần. Ngăn cản hình ảnh, âm thanh đi vào não bộ và dừng mọi suy nghĩ liên quan đến ái dục.  Câu hỏi đặt ra là, liệu các biện pháp ấy có hiệu quả không , hay chỉ là một lối kiêng khem khiên cưỡng ? Thực tế là nhiều nhà tu hành vẫn hưởng lạc ái dục bí mật trước khi bị phát giác đó thôi. Ở chỗ này ta nên thành thật với chính mình: ý muốn ái dục là bản năng và nó xuất hiện mọi lúc thuận lợi. Vậy việc tăng trưởng độ miễn nhiễm với ái dục nằm ở đạo lực của tu hành. Khi tâm thức lên tới những tầng cao, chúng ta mới thực sự thoát ly khỏi ái dục. Khi còn cơ thể sinh học này, việc giữ gìn giới hạnh là cần thiết, không thể buông lung phóng giật được, nếu không muốn sa vào con đường hủy hoại bản thân và kéo theo đó...

 Khi chúng ta mở điện thoại hay thậm chí cầm nó thì trí óc không được nghỉ ngơi . Phải điều khiển, phải chụp hình, quay phim, kiểm tra mạng xã hội, trả lời tin nhắn và cuộc gọi, phải kiểm tra pin, phải xử lý máy bị đơ, rồi lo nó rơi, nó bị trộm cướp, nó bị hết bộ nhớ và sắp phải thay... Khi buông nó xuống một tầm tay, bỗng nhiên cơ thể được nghỉ ngơi. Khí huyết điều hòa. Ngủ say. Không còn những kích thích hỗn tạp nữa. Hãy nên buông nó nhiều lần trong ngày và chỉ đụng đến nó khi cần xử lý công việc hay giải trí một lúc thôi.

 Có những thứ có nghĩa với người này nhưng vô nghĩa với người khác và ngược lại. Ví dụ như chất hữu cơ rất là hôi thối nhưng làm phân lại tốt. Vàng bạc kim cương rất đắt tiền nhưng gặp nạn đói không ăn được vẫn chết.  Khi dọn dẹp nơi làm việc, chúng ta giữ lại những thứ có nghĩa - tùy theo công việc đang làm - và vứt bỏ những thứ vô nghĩa . Khi dọn dẹp đúng thì nơi làm việc sẽ gọn gàng và tiện dụng.

 Trong cuộc sống và công việc hàng ngày, chúng ta thường xuyên ngộ nhận. Điều đó có nghĩa là chúng ta cho rằng sự vật, hiện tượng nó phải như thế này, bám chấp vào quan niệm đó, trong khi thực chất nó lại là khác, hoặc nó đã rời khỏi trạng thái cũ rồi. Sở dĩ như vậy vì trí não luôn thích định nghĩa, giải thích mọi thứ, đó là bản năng sinh tồn. Kể cả khi định nghĩa , giải thích đó không đúng thì nó vẫn cần để chúng ta bám vào, để cảm giác ta vẫn tồn tại và quan trọng. Chúng ta không thể chịu nổi ý niệm rằng thực ra chúng ta không tồn tại. Xã hội loài người được xây dựng , vận hành dựa trên sự ngộ nhận ấy. Nếu muốn thực sự am hiểu điều gì đó, thì ta phản nghiên cứu chuyên sâu. Khảo sát và tra cứu nhiều nguồn dữ liệu và trực tiếp thực nghiệm. Điều này rất mất công và tốn kém. Nhưng vô cùng thú vị với những ai đam mê và có khả năng. Chúng ta có thể nghiên cứu trồng cây, nuôi chim cá, bố trí cách nghe nhạc cho hay, đồ chơi công nghệ, đánh cờ... Nhưng đó là các thú giải trí không có giá ...