Nguyễn Ngọc Quang

 Xã hội Việt nam ngày nay đã khác nhiều so với cách đây 15 năm, khi mình còn ở tuổi 40. Kể cả về văn hóa, kinh tế và môi trường kinh doanh. Đặc điểm hiện nay là mạnh mẽ, quyết liệt , thay đổi nhanh. Rủi ro khi làm ăn lớn cũng cao hơn. Con người thực tế hơn. Những ai yếu đuối, già cả , mơ mộng dần buộc phải nhường đường. Mỗi cá nhân phải có thực lực để bám trụ với guồng quay kinh tế, nếu không muốn bị đào thải không thương tiếc. Một sự chuyển mình trong lúc này tàng ẩn rủi ro cao về kinh tế, sức khỏe, hạnh phúc gia đình mà không mấy ai muốn đánh đổi. Vì vậy phải thận trọng. Nhưng quá cẩn trọng thì tuổi cao lên , không còn cơ hội nữa. Nó như cái đồng hồ đếm ngược. Người xưa có câu "cẩn tắc vô áy náy" , cẩn thận thì không phải lo lắng, và "dục tốc bất đạt", vội vàng thì không thành công. Tất cả trí tuệ người xưa phải được thu nhận trong sự chuyển mình .

 Trong triết học Phật giáo, pháp có nghĩa là sự vật, hiện tượng, quá trình, pháp hữu vi là do nhiều yếu tố hợp thành . Khi không còn là hữu vi nữa thì gọi là vô vi. Vô vi gồm niết-bàn, chân-như, trong đó chân-như là tối thượng, không sinh, không diệt và thường hằng.  Từ đó suy ra, muốn một thứ gì tồn tại mãi, bền bỉ thì nó phải vô vi. Thứ đó con người không thể làm ra được, không sở hữu được mà chỉ có thể chứng - nghĩa là quan sát thấy - mà thôi. Khi chứng được vô vi, người ta sẽ thay đổi lối sống, không còn tham, sân, si nữa vì biết rõ những thứ hữu vi không bền vững nên cũng không cần giành giật để đạt được. Chúng ta đi học khoa học cũng là để hiểu biết và khám phá chân lý của tự nhiên, tìm ra quy luật biếm đổi của sự vật, hiện tượng, cũng là tiệm cận con đường vô vi vậy. Cho nên phải chăm học, chứ lười, mải chơi thì chỉ sa vào những thứ hữu vi, ngắn hạn, ngu si mãi thôi. Kể cả quá trình tư duy trong não chúng ta cũng là pháp. Điều đó có nghĩa là, suy nghĩ cái này quan trọng...

 Nếu chúng ta đối chiếu những ước mơ lớn thời nhỏ, thời thanh niên, rồi trung niên ... cách nay 40, 30, 20, rồi 10 năm, 5 năm, 2 năm... chúng ta dễ dàng nhận ra rằng đó toàn là viển vông. Bởi vì tâm trí - chứ không phải bộ não như nhiều người lầm tưởng - nó vẽ ra những kịch bản tưởng tượng theo một cái đà vô thức từ quá khứ đến tương lại rồi nó nghĩ ra một điểm kỳ dị, nơi đó đột nhiên chúng ta sung sướng, giàu có, hạnh phúc ... mà không phải trả một cái giá tương xứng. Dĩ nhiên, điều đó không bao giờ xảy ra, có chăng là đột biến kiểu xuống dốc thôi.  Vì vậy đừng có tin tâm trí, kể cả của ta hay ai đó ca tụng. Cuộc sống có bất ngờ may mắn, nhưng chủ yếu là chúng ta phải chủ động và làm việc hết sức mình. Thua lỗ là chuyện bình thường, cuộc sống chủ yếu là hòa vốn, bỏ ra gì thì được tương tự như vậy và hãn hữu mới có lời lãi.

 Bạn cũ là những bạn thời trẻ con hoặc thiếu niên, thanh niên, bẵng đi một thời gian sau gặp lại , mặc dù tụ tập rất vui nhưng rất khó thân thiết như thời xưa đó. Bởi vì con người ta chỉ thân thiết với nhau khi có cùng cảnh ngộ. Chung lớp, chung trường, chung cơ quan, chung khu phố... Vô tình cùng nhau trải qua những vui buồn. Nay gặp lại hoàn cảnh mỗi người đã khác xa nhau về nơi chốn, nghề nghiệp, gia cảnh, vị thế xã hội, tình trạng tài chính. Ở với nhau vài ba ngày thì được, còn thì không thể đồng hành gượng ép được. Vì thế, tổ chức vui chơi với bạn cũ cần chừng mực, vui nhưng không quá đà, ngăn chặn được tiêu cực tình ái, tiền bạc, thị phi thì các nhóm bạn mới duy trì lâu dài được. Với bạn cũ , cái bẫy thường gặp là khoe khoang, hãnh tiến. Hoặc nghiêm túc quá. Đôi lúc chúng ta không biết hành xử thế nào mới phải. Hãy cứ vô tư, hết mình nhưng không đến ngưỡng buông thả . Dĩ nhiên ai đó sẽ cảm thấy chưa được mãn nguyện, muốn đi tới nữa, nhưng thế là phá mất sự tinh khôi của tình ...

 Khôn ngoan hay không khôn ngoan kỳ thực rất khó đánh giá nhất thời. Phải sau một thời gian dài nhìn lại quá khứ , ta mới lờ mờ hiểu ra cuộc đời luôn có dòng chảy riêng không phụ thuộc vào ý chí con người. Mặc dù người ta có thể gọi đó là định mệnh, may rủi, hay khôn ngoan, thiên nhiên luôn lái mọi thứ theo một con đường không thể cưỡng lại. Ngoài sự già đi của cơ thể, trí não, còn có những biến cố bẻ ngoặt dự định tương lai của con người. Chúng ta có thể chuẩn bị cho biến cố , một cách cẩn thận nhất, nhưng con người không có cách sinh tồn nào khác là chủ động, tiến lên phía trước, và ứng phó với biến cố, và điều chỉnh bản thân cho phù hợp với hoàn cảnh sau biến cố. Đó chính là vẻ đẹp của cuộc sống, tính khó đoán trước, và các biến cố luôn xuất hiện, bất chấp hiểu biết của chúng ta nhiều như thế nào.

 Quê hương là nơi vô cùng gắn bó với sự chết. Nếu họ hàng có liên lạc, phần nhiều là thông báo đám ma, hoặc đám bốc mộ, hoặc đám giỗ. Cái sự mà nhà nào khá giả đến đâu cũng không trốn được. Có nhiều người sợ điều này. Họ quen với đời sống văn minh và tiện nghi. Tình cảm quê hương chỉ khi lớn tuổi chúng ta mới cảm nhận được rõ nhất . Khi ở quá xa quê, người ta cứ day dứt, muốn mà lại không về được. Hai chữ quê hương, thiêng liêng vì đó là nơi chôn cất các vị tiền nhân, và những người có cùng huyết thống với ta đang còn đó.