Nguyễn Ngọc Quang

 Trong chúng ta ai cũng có tâm sân. Sân nghĩa đen là giận . Nhưng nó có nhiều mức độ khác nhau, từ hờn dỗi, bực bội, cho đến giận dữ. Biểu hiện ra bên ngoài là thiếu vui vẻ, làm mình làm mẩy, la hét, đập phá... Có khi tự mình làm hỏng việc mình cũng nổi sân, thật là hết sức vô lý . Sự thật là sân thì không giải quyết được gì, chỉ làm cho đương sự mất tỉnh thức, xa rời chân lý. Sân có lẽ chỉ có ích trong các cuộc đối đầu mà thôi. Khi có sân nổi lên, ta đừng nuôi dưỡng nó, mà chỉ âm thầm quan sát nó, vài phút cho đến khi nó qua đi. Chiến thắng tâm sân là bạn bước gần hơn đến trí tuệ tỉnh thức,  khỏe mạnh và an lạc.

 Nếu như bạn có một thói quen xấu mà mãi không bỏ được, thì trong đạo Phật gọi là tập khí. Ví dụ ai cũng biết thời gian là vàng ngọc, lẽ ra dùng để làm việc, học tập, chơi thể thao... thì lại lướt Tiktok vài ba tiếng, để rồi bị thối não, thì đúng là tập khí sâu dày khó bỏ. Thực ra lỗi không phải ở người dùng, mà ở thuật toán Tiktok , và nó thúc đẩy những nội dung lôi cuốn, gây nghiện, đề xuất nội dung tương tự, với vòng lặp thông minh. Người dùng trở thành con nghiện bất đắc dĩ. Muốn thoát ra khỏi một thói quen xấu, chúng ta không thể dùng sự cưỡng chế, mà phải xây dựng nhận thức mạnh để nhận diện kẻ thù trong vỏ bọc thoải mái. Khi nhận diện được rồi, thì không cần ai bảo ta cũng tự động bỏ. Sau khi bỏ rồi, thỉnh thoảng nổi cơn thèm, thì ta dùng thiền minh sát nhìn vào cơn thèm đó, một lát sau nó sẽ mất đi mà không phải vớ điện thoại mở app Tiktok lên. Nhiều lần như vậy là ta cai được Tiktok, cũng như những thứ gây nghiện có hại mà khó bỏ khác.

 Trên đời có những người không bình thường , nghĩa là có những người bình thường. Người không bình thường không nghĩ là họ không bình thường, trong khi người bình thường luôn nghĩ rằng họ bình thường. Vì vậy nếu chỉ dựa trên chủ quan thì ai ai cũng bình thường cả. Chỉ có người nọ nghĩ người kia không bình thường mà thôi. Có một vài người không bình thường và tự biết sự không bình thường của mình , như vậy họ là rất khác biệt so với số còn lại . Tuy nhiên nhìn vẻ ngoài thì họ lại không có gì khác thường cả. Các vĩ nhân luôn luôn có suy nghĩ khác biệt, do đó họ không bình thường. Tuy nhiên không phải ai không bình thường cũng là vĩ nhân.

Mặc dù Chân như luôn hiện diện nhưng có người thấy rõ, có người thấy lờ mờ, có người cố tình không thấy. Bởi vì họ đang hưởng thụ sự yên ấm. Càng yên ấm càng chui vào vỏ ốc để hưởng thụ, đến nỗi ai lôi cũng không ra khỏi đó, lại còn mắng mỏ người muốn chỉ giáo cho mình, nhân gian gọi là hết thuốc chữa. Về mặt tâm lý , trẻ con chưa hiểu biết là do kiến thức nền chưa đủ, những thứ trừu tượng chúng không hiểu được, chúng học qua sách vở và phim ảnh. Người lớn thì dày dạn kinh nghiệm rồi. Họ không tiếp thu chân-như là do quá tải nhận thức. Họ thiếu một cây cầu dẫn dễ hiểu, dễ theo, nên họ từ chối những kiến thức mới để khỏi bị xoắn não. Trên quan điểm từ bi, ta cần kiên nhẫn, từ tốn, quan sát sự tiến bộ của họ. Đôi khi họ đến với ta như một sự cầu cứu, thì ta không nên đoạn tuyệt. Tuy nhiên cần giới hạn phạm vi giao lưu để tập trung cho những người thân cận nhất của mình.

 Xã hội Việt nam ngày nay đã khác nhiều so với cách đây 15 năm, khi mình còn ở tuổi 40. Kể cả về văn hóa, kinh tế và môi trường kinh doanh. Đặc điểm hiện nay là mạnh mẽ, quyết liệt , thay đổi nhanh. Rủi ro khi làm ăn lớn cũng cao hơn. Con người thực tế hơn. Những ai yếu đuối, già cả , mơ mộng dần buộc phải nhường đường. Mỗi cá nhân phải có thực lực để bám trụ với guồng quay kinh tế, nếu không muốn bị đào thải không thương tiếc. Một sự chuyển mình trong lúc này tàng ẩn rủi ro cao về kinh tế, sức khỏe, hạnh phúc gia đình mà không mấy ai muốn đánh đổi. Vì vậy phải thận trọng. Nhưng quá cẩn trọng thì tuổi cao lên , không còn cơ hội nữa. Nó như cái đồng hồ đếm ngược. Người xưa có câu "cẩn tắc vô áy náy" , cẩn thận thì không phải lo lắng, và "dục tốc bất đạt", vội vàng thì không thành công. Tất cả trí tuệ người xưa phải được thu nhận trong sự chuyển mình .

 Trong triết học Phật giáo, pháp có nghĩa là sự vật, hiện tượng, quá trình, pháp hữu vi là do nhiều yếu tố hợp thành . Khi không còn là hữu vi nữa thì gọi là vô vi. Vô vi gồm niết-bàn, chân-như, trong đó chân-như là tối thượng, không sinh, không diệt và thường hằng.  Từ đó suy ra, muốn một thứ gì tồn tại mãi, bền bỉ thì nó phải vô vi. Thứ đó con người không thể làm ra được, không sở hữu được mà chỉ có thể chứng - nghĩa là quan sát thấy - mà thôi. Khi chứng được vô vi, người ta sẽ thay đổi lối sống, không còn tham, sân, si nữa vì biết rõ những thứ hữu vi không bền vững nên cũng không cần giành giật để đạt được. Chúng ta đi học khoa học cũng là để hiểu biết và khám phá chân lý của tự nhiên, tìm ra quy luật biếm đổi của sự vật, hiện tượng, cũng là tiệm cận con đường vô vi vậy. Cho nên phải chăm học, chứ lười, mải chơi thì chỉ sa vào những thứ hữu vi, ngắn hạn, ngu si mãi thôi. Kể cả quá trình tư duy trong não chúng ta cũng là pháp. Điều đó có nghĩa là, suy nghĩ cái này quan trọng...