Nguyễn Ngọc Quang

 Trong hành động, có hai kiểu là chủ động và thụ động. Chủ động là tự mình làm trước để đạt mục đích nào đó. Thụ động là phản xạ lại hành động của ai đó. Những kết quả lớn hiếm khi đạt được bằng thụ động, mà thường phải do chủ động. Cái khó của chủ động là ta phải đầu tư, phải bỏ ra công sức, tiền bạc trước, làm việc mới và khó trong khi chưa rõ ràng kết quả, độ may rủi cao. Còn khi thụ động, việc chắc chắn phải làm, không làm thì ê chề nhục nhã, nên độ kiên quyết sẽ cao hơn. Thụ động theo ai đó thì người ấy phải có tài và tâm, mà trên đời thì con người bản ngã đến 80%, ít khi nghĩ cho người khác. Cho nên sống phải vạch đường lối, chủ động là chính, đôi khi giữ thái độ thụ động để dưỡng sức.

1. Không có cái ta thường hằng  Những người luôn biết rõ ràng bản thân mình là ai, luôn có tiểu sử bằng hình ảnh và văn bản để thể hiện chính họ từ lúc ra đời cho đến khi già lão , thực ra lại không thấm nhuần đạo Phật. Theo đó, mỗi cá nhân là một thực thể vô thường và tập hợp bởi ngũ uẩn. Sau cùng, không có một cái ta nào ổn định và trường tồn. Cùng một con người chỉ mươi năm sau đã khác cả về ngoại hình lẫn tính tình. Nhất là sau những sự kiện bước ngoặt, con người có thể thay đổi bản chất mà bạn bè còn không nhận được ra. Con người là những động vật có trí tuệ, một số người có năng lực quan sát tư duy của mình và nhận ra những tư duy sai lầm. Đây là chỗ con người hơn hẳn các loài động vật khác, kể cả tinh tinh hoặc voi. Con người có thể vượt ra ngoài tập quán, bản năng, hiểu bản chất cơ thể và tự tìm ra cách làm thế nào cho tốt hơn, không những trong hiện tại mà cả tương lai. Tuy vậy, toàn bộ tư tưởng chỉ là các dòng tâm thức, các tín hiệu điện chạy trong hệ thần kinh và não bộ,...

 Có lẽ phát minh ra cái phòng làm việc mà ta gọi là văn phòng, xưởng máy, hay phòng thí nghiệm... đã giết chết bản năng di chuyển của chúng ta. Một khi đã quen với môi trường ổn định ( mát mẻ hoặc ấm áp) , chúng ta coi việc ra đường như một gánh nặng. Hãy nhớ lại khi mới biết đi xe, việc ra đường đã từng là thú vui như thế nào. Năng động theo nghĩa đen là chăm hoạt động. Năng động về cơ thể rồi thì kéo theo năng động về tư duy. Ngày nay có đủ phương tiện để tránh cho con người ngồi lì một chỗ. Từ xe cộ đến quần áo chống nóng, chống mưa. Việc còn lại là chúng ta cần chăm chỉ đúng hướng.

 Phóng dật không chỉ nói về sự ăn chơi sa đọa. Ở cấp độ nhẹ , sự lười nhác, ham thích các thú vui lành mạnh cũng là phóng dật rồi. Phóng dật làm ta nghèo. Già đi. Tiến gần đến bệnh tật và cái chết, trong khi nghĩa vụ với gia đình và xã hội còn dang dở.  Trái với phóng dật là tinh tấn. Cố gắng làm gì đó với năng suất cao. Tiết kiệm thời gian và chi phí. Đem lại lợi ích cho đông người. Thu nhập chính đáng để chi tiêu và tích lũy.  Phóng dật là con đường xuống địa ngục từ từ và chúng ta cần tránh hết sức có thể.

 Sinh ra làm người chúng ta có dục tình làm bản năng. Dù có né tránh nó cũng không tắt hẳn mà đợi thời cơ để bùng lên, gây ra bao tội lỗi. Với phàm phu, họ nuông chiều, săn tìm và thỏa mãn dục tình khi có cơ hội, lãng phí thời gian của cuộc sống.  Bởi là bản năng gốc, chúng ta không tiêu diệt được dục tình bằng bất cứ cách nào. Mà chỉ có thể tránh những điều kiện làm nó nảy sinh. Những điều kiện ấy là gì? Là nhàn nhã, mất ngủ, ở gần người khác giới, là lướt mạng không kiểm soát. Là xem nội dung dục tình.  Ta phải xây dựng hệ đề kháng đối với dục tình. Đó là sự tưởng tượng liên quan đến nó.  Hy vọng khi đạo lực tăng lên, dục tình sẽ không còn thiêu đốt ta mà ta có thể nhẹ nhàng tránh nó.

 Đọc sách giấy bây giờ rất khó, vì những lý do sau: - Không lôi cuốn như xem điện thoại - Khó chọn thời gian đọc - Mục đích đọc không rõ ràng   Nếu như trước đây, sách là nguồn học tập, tham khảo duy nhất thì nay có thể dùng AI nghiên cứu những vấn đề mới rất nhanh . Ta phân vân không biết thời gian bỏ ra để đọc cuốn sách này có xứng đáng hay không. Lợi ích của sách giấy là không tốn năng lượng điện, thiết bị , và không bị cuốn sang các trò hấp dẫn khác. Nhưng khi đọc sách ta dễ bị suy nghĩ lan man chứ không định tâm vào câu chữ . Việc này ở các phương tiện truyền thông khác không có. Do vậy để đọc hết một cuốn sách ta cần có ý chí nhất định. Nhất là trong môi trường công việc hoặc gia đình ta thường xem đọc sách như trò giải trí  Có lẽ, đọc sách cần trở thành một công việc chính thức như là học tập một chủ đề mới thiết yếu và quan trọng cho bản thân.